Krajobrazowy szlak przez Żuławy i lasy

Opis trasy

Wyruszamy spod drewnianej kładki na Nogacie, od strony dzielnicy Malborka- Kałdowa i kierujemy się w stronę mostu drogowego. Za mostem, trzymając się prawego brzegu Nogatu, opuszczamy Malbork. Przez Grobelno dojeżdżamy do drogi prowadzącej z Cis do Pogorzałej Wsi. Skręcamy w lewo, kierując się do centrum Kraśniewa.

Zatrzymujemy się przy widocznym po lewej stronie drogi cmentarzu ewangelicko-mennonickim z zachowanymi, grodzonymi kwaterami i jedną stelą z piaskowca. W ramach krótkiego odpoczynku przechodzimy na cmentarz i przyglądamy się bliżej nagrobkom.

230 m dalej, przed ceglanym budynkiem skręcamy w lewo, w drogę wyłożoną płytami jumbo. Powinien być tam drogowskaz z opisem Śluza Szonowo. Drogą tą dojeżdżamy do rozdroża, gdzie wybieramy lewy kierunek. Po 400 m skręcamy w prawo i prostym, polnym odcinkiem dojeżdżamy do drugiej po Białej Górze śluzy na Nogacie, zbudowanej w latach 1914-1916. Za nią znajduje się elektrownia o mocy 0,5 MW, oddana do użytku w 2009 r. Informacji o tym, jak i o innych systemach hydrotechnicznych na rzece Nogat możemy zaczerpnąć z tablicy informacyjnej tam umieszczonej. Jeśli widzieliśmy już pozostałe stopnie wodne na Nogacie, to na podstawie podobieństwa od razu stwierdzimy, że są to obiekty zbudowane w zbliżonym do siebie okresie.

Wracamy do szosy w Kraśniewie i skręcamy w lewo. Po kilku km dojeżdżamy do Pogorzałej Wsi. Na jej skraju, przy zbiorniku wodnym znajduje się wiata i ławki, więc możemy chwilę odpocząć. Kawałek dalej zlokalizowany jest cmentarz ewangelicki związany z kościołem, który dawniej stał w innej części wsi. Kilkaset metrów za cmentarzem, przed istniejącym kościołem znajduje się skrzyżowanie. Możemy skręcić w lewo i zjechać do brzegu Nogatu. Możemy też wspiąć się na wał, skąd widoczny jest zamek w Malborku. W każdym razie odwiedzamy kościół i w przypadku możliwości zwiedzamy jego wnętrze. Zwracamy również uwagę na słupek wyznaczający granicę Prus i Wolnego Miasta Gdańska umieszczony przy bramie.

Jadąc ciągiem tej samej drogi, kilkaset metrów za kościołem, na chwilę zatrzymujemy się przed ceglanym budynkiem dawnej willi Carsten (dzisiejsze gospodarstwo rolne Polhoz) i przyglądamy się bramie wraz z detalami całego obiektu.

Za Pogorzałą Wsią kończy się asfalt i zaczyna polna droga, przetestowana latem 2015 r., więc jest to odcinek w pełni przejezdny, pod warunkiem że w dniach poprzedzających wycieczkę nie było obfitych opadów. W pewnym momencie szerokość drogi wzrasta nawet do kilkunastu metrów. Skrótem tym wyjeżdżamy na szosę, przy rezerwacie przyrody- Lesie Mątawskim. Trzymając się południowo-zachodniego kierunku docieramy do wału wiślanego i skręcamy w lewo, do miejscowości Piekło. Na pierwszym zjeździe do Wisły, skręcamy w kierunku rzeki. Jest to droga wyłożona płytami jumbo i dawniej prowadziła do przeprawy promowej z Piekła do miejscowości Małe i Wielkie Walichnowy. Pozostałości przeprawy widoczne są przy liniach brzegowych, po jednej i drugiej stronie Wisły.

Wracamy na szlak i skręcamy w prawo. Po ok. 170 m, po lewej stronie, w oddaleniu o ok. 140 m od głównej drogi usytuowany jest kościół pw. Chrystusa Króla w Piekle, wzniesiony w latach 1923-1928, z ryglową wieżą. Świątynia zbudowana została w pobliżu drugiego- ewangelickiego kościoła, który podzielił los wielu innych tego typu zabytków w r. 1945. W Piekle znajduje się również cmentarz ewangelicki, ale późna wiosna i lato nie są odpowiednimi porami na jego oględziny.

Po obejrzeniu kościoła przemieszczamy się w dalszym ciągu wzdłuż wału, drogą wojewódzką nr 605, którą dojeżdżamy do Białej Góry. Zwiedzamy tam monumentalny zespół śluz znajdujących się w newralgicznym punkcie, gdzie Wisła dzieli się na dwa ramiona: Wisłę, zwaną dawniej Leniwką i Nogat. Od tego miejsca zależało i nadal zależy bezpieczeństwo Żuław, a w przeszłości również i Gdańska. Wielki Upust, czyli ceglana śluza wałowa z podnoszonymi wrotami przeciwpowodziowymi, na której widoczne są dwie daty: 1852 (budowa) i 1879 (nadbudowa korony), umożliwia odpływ wody z rzeki Liwy. Na Nogacie natomiast znajduje się śluza jednokomorowa, której zadaniem jest ochrona terenów położonych wzdłuż Nogatu, umożliwienie żeglugi rzeką Nogat oraz przepuszczanie w okresie, gdy poziom wody Wisły przekracza poziom wody w Nogacie, przepływu ze zlewni własnej Nogatu wodami Wisły. Spacerując dookoła Wielkiego Upustu zwracamy uwagę na XIX-wieczne tabliczki wysokich wód umieszczone na murach śluzy, po jednej i drugiej stronie drogi. Zjeżdżamy również w dół, do styku Nogatu z Wisłą. Po drodze mijamy głaz wyznaczający od 1920 do 1939 r., na mocy traktatu wersalskiego, granicę trzech państw: Polski, Niemiec i Wolnego Miasta Gdańska, z wyrytymi na nim nazwami miejscowości: Danzig, Neuteich, Tiegenhof, Zoppot (Gdańsk, Nowy Staw, Nowy Dwór Gdański, Sopot).

Po dłuższym postoju ruszamy w drogę powrotną, tym razem alejami znajdującymi się po drugiej stronie Nogatu, przez las. Przecinamy więc rzekę i na pierwszym skrzyżowaniu w centrum Białej Góry skręcamy w prawo, trzymając się cały czas drogi wojewódzkiej nr 603. Po 3,5 km, niestety pod górkę, docieramy do skrzyżowania, przy którym drogowskaz wskazuje kierunki: prosto- Sztum, w prawo- Ryjewo i w lewo- Uśnice. Skręcamy na Uśnice i asfaltem, po ok. 2 km dojeżdżamy do rozdroża, gdzie wybieramy lewy kierunek. Odcinkiem tym docieramy do głównej szosy i skręcamy w lewo, a po 200 m w prawo, do miejscowości Parpary.

Mijamy kościół, a kilkaset metrów za nim, na rozgałęzieniu dróg, przed cmentarzem, na którym zachowały się stare nagrobki, skręcamy w prawo. Drogą tą dojeżdżamy do miejscowości Węgry. Tam mijamy dom z łamanym dachem, a zaraz za miejscowością możemy zatrzymać się przy rezerwacie przyrody Parów Węgry i wejść do lasu, aby przyjrzeć się okazałym dębom. W dalszej części trasy, po kilkuset metrach skręcamy w lewo, do Gościszewa, a po ok. 1,4 km wykonujemy ten sam manewr. Po ok. 1 km skręcamy w prawo, w drogę gruntową. Pokonujemy kilka wzniesień i zatrzymujemy się obok małego lasu, przy tablicy informacyjnej z mapą. Obok niej biegnie leśna dróżka, którą po 700 m docieramy do skarpy nad Nogatem. Z góry rozlega się piękny widok na Nogat, gminę Miłoradz i charakterystyczną dla Żuław płaskość terenu.

Po chwili wypatrywania z góry tego, co jest na dole, zawracamy, ale nie jedziemy już tą samą drogą, lecz skręcamy w pierwszy dukt leśny w lewo. Droga ta wyprowadza nas na drugi koniec lasu. Przy okazji, w lesie możemy pokusić się o odnalezienie schronów będących częścią dawnej Twierdzy Malbork. W zlokalizowaniu ich pomocny stanie się oddzielny opis wycieczki „Twierdza Malbork i jej południowo-wschodnie fortyfikacje”. Za lasem, polną aleją wyłożoną płytami jumbo, dojeżdżamy do krzyżówki i skręcamy w lewo, Trzymając się cały czas tej samej drogi, mijamy otwartą przestrzeń z widokiem na Żuławy i Tczew, a następnie wjeżdżamy do lasu. Po kilkuset metrach znajdujemy się na sporym zjeździe. Już na dole skręcamy o 180 stopni w prawo, w leśną ścieżkę rowerową. Za lasem wykonujemy dwa skręty: pierwszy w lewo, a drugi w prawo i aleją biegnącą wzdłuż Nogatu dojeżdżamy do zamku w Malborku.

Plik GPX

• Żuławy Wiślane – strona główna

DALEKO OD ŻUŁAW